{"id":4411,"date":"2024-04-12T14:43:40","date_gmt":"2024-04-12T12:43:40","guid":{"rendered":"https:\/\/samehets.no\/?post_type=ressurs&#038;p=4411"},"modified":"2024-04-17T22:04:53","modified_gmt":"2024-04-17T20:04:53","slug":"nar-barn-opplever-samehets","status":"publish","type":"ressurs","link":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/ressurs\/nar-barn-opplever-samehets\/","title":{"rendered":"Go m\u00e1nn\u00e1 v\u00e1siha s\u00e1mecielaheami"},"content":{"rendered":"<div data-elementor-type=\"wp-post\" data-elementor-id=\"4411\" class=\"elementor elementor-4411\" data-elementor-post-type=\"ressurs\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-a6b9c1b e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"a6b9c1b\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-263c861 elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"263c861\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p>Oallugat v\u00e1sihit s\u00e1mecielaheami m\u00e1nn\u00e1vuo\u0111as. Dat s\u00e1htt\u00e1 d\u00e1hp\u00e1huvvat go 5-jahk\u00e1sa\u0161 lea g\u00e1vttiin \u010di\u014badan Norgga na\u0161un\u00e1labeaivvi dahje go 8-jahk\u00e1sa\u0161 oass\u00e1last\u00e1 ie\u017eas vuostta\u0161 sp\u00e1bba\u010diek\u010damiidda ja cielahuvvo \u201cbiro s\u00e1pmela\u017e\u017ean\u201d. Nuoraidskuvlaagis lea vel stuor\u00e1t v\u00e1rra m\u00e1nn\u00e1i v\u00e1sihit s\u00e1meva\u0161i. Danin lea deh\u00e1la\u0161 s\u00e1gastallat m\u00e1n\u00e1in s\u00e1mecielaheami ja vealaheami birra.<\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-909ee9f elementor-widget__width-inherit elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"909ee9f\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\"><p><b>Mo m\u00e1n\u00e1in s\u00e1gastall\u00e1 s\u00e1meva\u0161i birra<\/b><span style=\"color: var( --e-global-color-primary );text-align: var(--text-align);background-color: var( --e-global-color-a6b3061 )\"><\/span><\/p><\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-3d9790a e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"3d9790a\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-eccb3e1 elementor-widget-mobile__width-inherit elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"eccb3e1\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul>\n<li class=\"translation-block\"><strong>L\u00e6r barn ord og begrep for fenomenet.<\/strong> Begrep som \u00abhets\u00bb, \u00abdiskriminering\u00bb, \u00abhatprat\u00bb og lignende kan v\u00e6re ukjente for barn. Tilpass forklaringen til barnets modenhet. Man kan si det s\u00e5 enkelt som at noen mennesker mobber samer, b\u00e5de voksne og barn, rett og slett p\u00e5 grunn av deres samiske bakgrunn. Ikke alle har opplevd hets, men ganske mange har opplevd det.<\/li>\n<li>Guorahala maid m\u00e1nn\u00e1 dieht\u00e1 cielaheami birra ovdala\u010d\u010das ja s\u00e1htt\u00e1 go d\u00e1n \u010datnat masa ge. Lea go m\u00e1nn\u00e1 gullan negatiiva cealk\u00e1mu\u0161aid s\u00e1miid birra? Jus m\u00e1n\u00e1s eai leat die\u0111ut ja v\u00e1s\u00e1husat s\u00e1meva\u0161i h\u00e1rr\u00e1i, de s\u00e1ht\u00e1t addit ovdamearkkaid. Girjjit, filmmat ja TV-r\u00e1iddut mat muitalit rasisma birra s\u00e1httet leat buorit vuolggasadjin go s\u00e1gastallagoaht\u00e1 f\u00e1tt\u00e1 birra.<\/li>\n<li>\u2022\tM\u00e1nn\u00e1 d\u00e1rbba\u0161a veahki \u00e1ddet manin cielaheapmi d\u00e1hp\u00e1huvv\u00e1. Dalle s\u00e1htt\u00e1 muitalit koloniserema ja d\u00e1ruiduhttinpolitihka birra. S\u00e1ht\u00e1t ovdamearka dihte \u010dilget ahte eisev\u00e1lddit geat jo\u0111ihedje riikka 100 jagi \u00e1igi j\u00e1hkke ahte Norga \u0161attai gievrrat ja rigg\u00e1t jus buohkat ovddastedje seamma \u00e1lbmoga. Danin eai beassan \u0161at s\u00e1mi m\u00e1n\u00e1t s\u00e1m\u00e1stit ja s\u00e1pmela\u010d\u010daid eallinl\u00e1ibi rieviduvvui. Lea maid vejola\u0161 ear\u00e1 ovdamearkkaid buktit mat govahallet vealaheami maid s\u00e1mit leat v\u00e1sihan ja maid ain v\u00e1sihit. D\u00e1ruiduhttinpolitihkka v\u00e1ikkuhii buot Norgga \u00e1lbmogiid. Vaikke s\u00e1mit ja d\u00e1\u010d\u010dat ledje leama\u0161 r\u00e1nnj\u00e1\u017eagat ja verdde\u017eagat \u00e1iggiid \u010da\u0111a, de oallugat badjelgeah\u010d\u010dagohte s\u00e1pmela\u010d\u010daid. S\u00e1pmela\u010d\u010dat eai lean \u0161at seamma d\u00e1sis go norgala\u010d\u010dat. D\u00e1t ovdag\u00e1ttut g\u00e1vdnojit ain min servodagas. Muitte heivehit ovdamearkkaid m\u00e1n\u00e1 ahk\u00e1i ja ovd\u00e1neapm\u00e1i.<\/li>\n<li>M\u00e1nn\u00e1 d\u00e1rbba\u0161a \u00e1iggi \u00e1ddet mii s\u00e1meva\u0161\u0161i lea. M\u00e1nn\u00e1 soait\u00e1 jurdda\u0161it veah\u00e1 d\u00e1n birra ovdal go jearragoaht\u00e1 ja s\u00e1gastallagoaht\u00e1 f\u00e1tt\u00e1 birra. M\u00e1nn\u00e1 soait\u00e1 maid h\u00e1llagoahtit s\u00e1meva\u0161i birra easka dalle go gull\u00e1 historjj\u00e1id ja o\u0111\u0111asiid cielaheami birra. S\u00e1meva\u0161\u0161i d\u00e1id\u00e1 leat \u00e1igeguovdilis f\u00e1dd\u00e1 m\u00e1\u014bgii m\u00e1nn\u00e1vuo\u0111as.<\/li>\n<\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-247f2ec elementor-widget__width-inherit elementor-widget elementor-widget-image\" data-id=\"247f2ec\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"image.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<img fetchpriority=\"high\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"534\" src=\"https:\/\/samehets.no\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/A\u2560urvu-web027.jpg\" class=\"attachment-large size-large wp-image-2007\" alt=\"Bildet viser en vidde, med en samisk mann som holder sitt barn i h\u00e5nden omgitt av viddenaturen.\" srcset=\"https:\/\/samehets.no\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/A\u2560urvu-web027.jpg 1000w, https:\/\/samehets.no\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/A\u2560urvu-web027-300x200.jpg 300w, https:\/\/samehets.no\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/A\u2560urvu-web027-768x512.jpg 768w, https:\/\/samehets.no\/wp-content\/uploads\/2024\/02\/A\u2560urvu-web027-18x12.jpg 18w\" sizes=\"(max-width: 800px) 100vw, 800px\" title=\"Samehets.no\">\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-fbecd75 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"fbecd75\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\"><p><b>Fuom\u00e1\u0161 m\u00e1n\u00e1 v\u00e1s\u00e1husaid ja dohkket m\u00e1n\u00e1 dovdduid<\/b><span style=\"color: var( --e-global-color-primary );text-align: var(--text-align);background-color: var( --e-global-color-a6b3061 )\"><\/span><\/p><\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-743fd8fa e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"743fd8fa\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-53d1f602 elementor-widget__width-inherit elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"53d1f602\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<p><\/p>\n<ul>\n<li>\n<p class=\"MsoListParagraphCxSpFirst\" style=\"text-indent:-18.0pt;mso-list:l0 level1 lfo1\"><!--[if !supportLists]--><span style=\"font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bidi-font-family: Symbol\">\u00b7<span style=\"font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-feature-settings: normal; font-variation-settings: normal; font-variant-position: normal; font-stretch: normal; font-size: 7pt; line-height: normal; font-family: &quot;Times New Roman&quot;;\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/span>Go m\u00e1nn\u00e1 muitala ahte lea cielahuvvon dahje v\u00e1sihan ahte ear\u00e1t cielahuvvojit s\u00e1mevuo\u0111a gea\u017eil, de lea deh\u00e1la\u0161 s\u00e1gastallat d\u00e1n birra. <o:p><\/o:p><\/p>\n<p class=\"MsoListParagraphCxSpMiddle translation-block\" style=\"text-indent:-18.0pt;mso-list:l0 level1 lfo1\"><!--[if !supportLists]--><span style=\"font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bidi-font-family: Symbol\">\u00b7<span style=\"font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-feature-settings: normal; font-variation-settings: normal; font-variant-position: normal; font-stretch: normal; font-size: 7pt; line-height: normal; font-family: &quot;Times New Roman&quot;;\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/span><b>Ikke avvis barnets f\u00f8lelser.<\/b> Barnet vil kanskje vise sinne, uro, redsel, eller tristhet. Vi som voksne liker ikke \u00e5 se at barnet har det vondt, vi vil tr\u00f8ste det raskt og f\u00e5 vekk de vonde f\u00f8lelsene. Derfor sier mange instinktivt noe s\u00e5nt som: \u00abikke tenk mer p\u00e5 det\u00bb eller \u00abikke bry deg om s\u00e5nne folk\u00bb. Lytt til barnet. Vi skal romme f\u00f8lelsene til barnet. Du kan for eksempel si: \u00abIkke rart du ble sint n\u00e5r han kalte kameraten din stygge ting, det var ikke greit \u00e5 kalle han det\u00bb eller \u00abBle du lei deg n\u00e5r hun sa det til deg? Jeg ville nok blitt b\u00e5de sint og trist hvis det skjedde meg\u00bb. <o:p><\/o:p><\/p>\n<p class=\"MsoListParagraphCxSpMiddle\" style=\"text-indent:-18.0pt;mso-list:l0 level1 lfo1\"><!--[if !supportLists]--><span style=\"font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bidi-font-family: Symbol\">\u00b7<span style=\"font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-feature-settings: normal; font-variation-settings: normal; font-variant-position: normal; font-stretch: normal; font-size: 7pt; line-height: normal; font-family: &quot;Times New Roman&quot;;\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/span><b>Guorahala m\u00e1n\u00e1 dovdduid ja \u010d\u00e1jet miehtemiela.<\/b> Dalle v\u00e1siha m\u00e1nn\u00e1 ahte bero\u0161tat sus ja \u00e1ddet su. Go m\u00e1nn\u00e1 v\u00e1siha ahte vuhtiiv\u00e1ldd\u00e1t su dovdduid, de \u0161add\u00e1 \u00e1lkit gie\u0111ahallat v\u00e1ttis dovdduid. <o:p><\/o:p><\/p>\n<p class=\"MsoListParagraphCxSpLast\" style=\"text-indent:-18.0pt;mso-list:l0 level1 lfo1\"><!--[if !supportLists]--><span style=\"font-family:Symbol;mso-fareast-font-family:Symbol;mso-bidi-font-family: Symbol\">\u00b7<span style=\"font-variant-numeric: normal; font-variant-east-asian: normal; font-variant-alternates: normal; font-kerning: auto; font-optical-sizing: auto; font-feature-settings: normal; font-variation-settings: normal; font-variant-position: normal; font-stretch: normal; font-size: 7pt; line-height: normal; font-family: &quot;Times New Roman&quot;;\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/span><\/span><b>Go m\u00e1nn\u00e1 suhtt\u00e1 dahje v\u00e1iva\u0161uvv\u00e1 vealaheami gea\u017eil, de lea deh\u00e1la\u0161 ahte dohkkehat su dovdduid, je\u0111\u0111et ja doarjjut m\u00e1n\u00e1.<\/b> Buorrestagat ja liekkusis s\u00e1nit \u010d\u00e1jehit m\u00e1nn\u00e1i ahte don juogadat suinna d\u00e1id dovdduid. Lea deh\u00e1la\u0161 \u010d\u00e1jehit m\u00e1nn\u00e1i ahte leat sutnje dorvun ja ahte duinna lea oadjebas s\u00e1gastallat v\u00e1ttis \u00e1\u0161\u0161iid birra.&nbsp;<b><o:p><\/o:p><\/b><\/p>\n<\/li>\n<\/ul>\n<p><\/p>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-b6b45aa e-con-full e-flex e-con e-parent\" data-id=\"b6b45aa\" data-element_type=\"container\" data-e-type=\"container\">\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-e169bc4 elementor-widget elementor-widget-heading\" data-id=\"e169bc4\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"heading.default\">\n\t\t\t\t\t<h2 class=\"elementor-heading-title elementor-size-default\">Maid s\u00e1htt\u00e1 m\u00e1nn\u00e1 dahkat jus v\u00e1siha s\u00e1meva\u0161i?<\/h2>\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<div class=\"elementor-element elementor-element-36ca0fb elementor-widget elementor-widget-text-editor\" data-id=\"36ca0fb\" data-element_type=\"widget\" data-e-type=\"widget\" data-widget_type=\"text-editor.default\">\n\t\t\t\t\t\t\t\t\t<ul>\n<li><b>R\u00e1visolbmo deh\u00e1leamos bargu lea m\u00e1nn\u00e1i muitalit ahte cielaheapmi ja rasisma lea lobiheapme.<\/b> Lea boastut nuppi cielahit ja vealahit, dat b\u00e1v\u010d\u010dagahtt\u00e1 sakka. Buot olbmuin lea seamma \u00e1rvu, bero\u0161keahtt\u00e1 gos lea eret, makk\u00e1r ivdni lea liikkis ja makk\u00e1r sohkabeall\u00e1i gull\u00e1. Mii galgat m\u00e1nn\u00e1i oahpahit ahte lea deh\u00e1la\u0161 \u010d\u00e1jehit bero\u0161tumi jus ie\u0161 dahje ear\u00e1t v\u00e1sihit vealaheami.<\/li>\n<li class=\"translation-block\"><b>Du kan ikke forvente at barnet selv skal klare \u00e5 si ifra n\u00e5r hetsen p\u00e5g\u00e5r.<\/b> Mange voksne synes ogs\u00e5 det er vanskelig i situasjonen \u00e5 si ifra eller be den som hetser om \u00e5 stoppe. \u00c5 oppleve hets er en truende situasjon, man blir redd og usikker der og da. De fleste reagerer med \u00e5 bli taus eller trekke seg vekk. Man skal ikke f\u00f8le skam hvis man ikke t\u00f8r \u00e5 si ifra til den som hetser. Det beste r\u00e5det du kan gi er at barnet b\u00f8r si ifra til en voksne n\u00e5r de selv opplever hets eller ser andre oppleve det. Det kan v\u00e6re en l\u00e6rer de stoler p\u00e5, foreldre eller andre. Barnet kan be den voksne om hjelp til enten \u00e5 stoppe det som skjer eller sp\u00f8rre den voksne hva som er lurt \u00e5 gj\u00f8re etter en slik opplevelse.<\/li>\n<li class=\"translation-block\"><b>Husk selv \u00e5 v\u00e6re en god rollemodell i m\u00e5ten du som voksen snakker om hets og hvordan du m\u00f8ter hets. <\/b>De l\u00e6rer av dine holdninger til diskriminering ved \u00e5 observere deg \u2013 b\u00e5de hva du sier til andre, hva du sier direkte til dem og hvordan du oppf\u00f8rer deg i ulike situasjoner.<\/li>\n<\/ul>\t\t\t\t\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>\n\t\t\t\t<\/div>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mo m\u00e1n\u00e1in s\u00e1gastall\u00e1 s\u00e1mecielaheami birra? D\u00e1 leat S\u00c1NAG psykologaspesialistta Anne Lene Turi Dimpas r\u00e1vvagat.<\/p>","protected":false},"author":1,"featured_media":2055,"parent":0,"template":"","categories":[],"tags":[],"class_list":["post-4411","ressurs","type-ressurs","status-publish","has-post-thumbnail","hentry"],"acf":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/ressurs\/4411","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/ressurs"}],"about":[{"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/types\/ressurs"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/ressurs\/4411\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2055"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4411"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4411"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/samehets.no\/ds_no\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4411"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}